اخبار آثار کتاب

معرفی کتاب حکومت و ولایت فقیه

بسمه تعالی

در سال‌های پیش از نهضت؛ آن‌گاه که امام خمینی اعلی الله مقامه الشریف در تبعیدگاه ثانوی خود؛ نجف بودند فرصت مناسبی برای طرح مباحث زیربنایی و علمی حکومت اسلامی پیش آمد و ایشان نیز به بهترین صورت از آن استفاده نموده و مباحث ولایت فقیه را طرح نمودند و نخبگان علمی و عموم دغدغه‌مندان را به پرداخت هرچه بیش‌تر به این مبحث دعوت نمودند.

فرزند مجتهد ایشان؛ سیدمصطفی خمینی از نخستین فضلای حوزوی بود که به این دعوت لبیک گفت که حاصل تأملات فکری وی در رساله «ولایت‌فقیه» شان پیداست. رساله‌ای که از جهت تنوع و تعدد ادله موافقان و منکران ولایت سیاسی فقها در عصر غیبت و اثبات و انکار ضرورت حکومت دینی توسط ولی‌فقیه اثری کم‌نظیر است و با وسعت مشربی مثال‌زدنی و ستودنی، بهترین تقریر را از ادله و شبهات مخالفان ولایت سیاسی فقها ارائه کرده و در ضمن مباحث خویش بدان پاسخ گفته است.

رساله ولایت‌فقیه آیت‌الله سیدمصطفی خمینی رحمه‌الله در ضمن مباحث «کتاب‌البیع» ایشان آمده بود که در ادامه از آثار و دست‌نوشته‌های مرحوم آقامصطفی خمینی استنساخ شده است. این رساله نخستین‌بار در سال ۱۳۷۶ در کتابی با عنوان «ثلاث رسائل» در ۸۰ صفحه به زبان عربی چاپ شد.

مترجمان رساله ولایت‌فقیه در خصوص ضرورت این فعالیت می‌نویسند:

علی‌رغم امکان دسترسی همگانی به متن رساله، به دلیل عدم اطلاع‌رسانی کافی، تا کنون مورد توجه بایسته محققان عرصه «فقه سیاسی» واقع نشده است. این کم‌توجهی در فقدان ارجاعات علمی به این اثر، یا عدم وجود مقالات توصیفی مرتبط (جز برخی موارد محدود» و هم‌چنین به واسطه عدم بازتاب در برخی موسوعه‌های مربوطه، قابل مشاهده است. عدم ترجمه این متن به زبان فارسی را می‌توان یکی از دلایل عدم توجه محافل علمی حوزوی و دانشگاهی به این اثر گران‌سنگ برشمرد. این وضعیت مهم‌ترین عامل انگیزشی مترجمان در ترجمه این اثر بوده است.

در خصوص ساختار رساله ولایت‌فقیه نیز در مقدمه کتاب آمده است:

رساله ولایت‌فقیه شامل یک «تمهید»، دو مقدمه، و نه «جهت» است. عمده مباحث غیرلفظی مربوط به ضرورت تشکیل حکومت اسلامی و ولایت‌فقیه، در بخش مقدمات آمده است.

مؤلف شهید در بخش‌های مقدماتی این رساله، گذشته از استدلال‌های عقلی، در ضمن یک سلسله مباحث تحلیلی، از کارکردهای رسالت و نبوت و تحلیل ماهوی قوانین اسلامی سخن به میان می‌آورد و به برخی شبهات در این باب پاسخ می‌گوید.

آن‌گاه مؤلف در «جهت اول» پیرامون دلیل لفظی در مسئله ولایت‌فقیه سخن گفته و به دسته‌بندی و بررسی آیات و روایات مربوطه پرداخته است. موضوع «جهت دوم»، اجماعات منقول و محصل در ولایت‌فقیه است. «جهت سوم» به موضوع خراجات و مالیات اسلامی و ارتباط آن با ضرورت تشکیل حکومت اسلامی اختصاص دارد. در «جهت چهارم» اقسام ولایت اعتباری و حیطه اختیارات فقیه مورد بررسی قرار می‌گیرد و نویسنده در «جهت پنجم»، به ارزیابی علمی و رایات دال بر اختصاص حکومت و بیعت به ائمه علیهم‌السلام و به نقض و ابرام سندی و دلالی روایات مربوط به ممنوعیت تشکیل حکومت دینی در عصر غیبت می‌پردازد.

مؤلف در «جهت ششم» شرایط حاکم اسلامی را بحث کرده و در «جهت هفتم» به بحث از امور مورد تردید در حیطه اختیارات فقیه پرداخته است. «جهت هشتم» به شرایط تصدی زعامت و «جهت نهم» به بررسی وقوع تزاحم بین ولایت‌فقیه حاکم با ولایت سایر فقیهان اختصاص یافته است.

برخی از ویژگی‌های ممتاز این رساله عبارت‌اند از:

تقسیم‌بندی رتبی ادله و باب‌بندی مباحث و عنوان‌گذاری‌های ابتکاری، کلان‌نگری به تمام ابواب فقهی در عین تحلیل جامع و عمیق نسبت به مناسبات اجتماعی و ملزومات حیات بشری و هم‌چنین عدم انحصار در ادله لفظی در عین مباحث فنی و عمیث روایی.

کتاب «حکومت و ولایت‌فقیه»؛ ترجمه‌ای است از مباحث ولایت‌فقیه مرحوم آیت‌الله سیدمصطفی خمینی که علاوه بر ترجمه دقیق، از تعلیقه و حواشی عمیقی برخوردار است و برخی اشکالات محققین «رساله ولایت‌فقیه» نیز در ضمن این ترجمه برطرف شده است. امید است ترجمه این اثر سرفصلی نو در توجه جامعه علمی به گنجینه آثار آیت‌الله سیدمصطفی خمینی و بهره‌مندی هرچه بیش‌تر از مکتوبات آن عالم مجاهد باشد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *